Олонхо –үйэттэн үйэлэр тухары көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн испит дириҥ ис хоһоонноох уус-уран айымньыта буолар. Олоҥхо биһиги өбүгэлэрбит, төрүттэрбит былыргы олох көстүүтүн, сырдык –хараҥа күүрсүүтүн, киһи модун санаатын, күүһүн – уоҕун, кыаҕын «айыы –аймаҕын» араҥаччылыыр үрдүк аналын хоһуйан көрдөрүү буолар. Олонхо киһи чиэһин үрдүктүк тутарга, киһини сыаналыырга, норуот угэстэрин, сиэрин — туомунтутуһарга,ыччатыкүүстээх – уохтаах, дьулуурдаах буоларга, сиэргэ – майгыга иитэр. Олонхоһут бары өттүнэн дэгиттэр талааннаах буолара. Кини дорҕоонноох тойуксут, алгысчыт, сээркээн сэһэнньит, алыптаах остуоруйаһыт, чабырҕахсыт уонна үгэһит — киһи. Олонхоһут барытын уус-ураннык хоһуйан, хас биирдии геройун саҥатын, тойугун, тус туһунан уратылаахтык оруолга киирэн толорор буолара.
Саха норуота элбэх аатырбыт олоҥхоһуттаах, ол курдук: Прокопий Ядрихинскай (Нам), Сергей Зверев (Сунтаар), И.Г. Тимофеев – Теплоухов (Чурапчы), Д.М.Говоров – олоҥхоһут Миитэрэй (Уус–Алдан), Е.И.Иванова (Амма), Табаахырап (Таатта), Т.В.Захаров – Чээбий (Амма), Н.Степанов – Ноорой (Мэҥэ-Ханалас), Абрамов – Кынат (Мэҥэ — Хаҥалас) буолаллар.
Саха суруйааччыларыттан П.А.Ойуунускай «Дьулуруйар Ньургун Боотур», С.С.Васильев-Борогонскай «Эрчимэн Бэргэн», В.М.Новиков-Куннук Уурастыырап «Нуо5алдьын Кугас Аттаах Тойон Дьа5арыма», И.Т.-Теплоухов «Куруубай хааннаах Кулун Куллустуур» уод.а. олоҥхолору суруйан хаалларбыттара.
Билиҥҥи үйэ Ийэ Олоҥхоһуттара —Томская Дарья Андреевна – Чайка (ҮөһээДьааҥы), П.Е.Решетников (Таатта) буолбуттара .
Бүгүн Маҥаас нэһилиэгин олохтоох модельнай бибилитиэкэтигэр Олоҥхо дьыктаана буолла. Олоҥхоҕо аналлаах кинигэлэр быыстапкалара, «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхо дьоруойдарын экспонаттара турдулар.
Саханы үрдэтиэ олоҥхо:
Кэс тылбыт кэскилин көрдөрүө,
Кэхтибэт кэрэтин сөхтөрүө”- (Күннүк Уурастыырап)
