Warning: Invalid argument supplied for foreach() in /var/www/u0965142/data/www/vvlibr.ru/wp-content/plugins/book-shelf/includes/main.php on line 185
Ол да иһин Гитлер бастаан Ленинграды ылан баран, Москваны ылыам диэн суоттаммыта. Кини Ленинграды бастакы кыһыҥҥа блокаданан мөлтөтөн баран, сааһыары ылыам, сири кытары тэҥниэм, суох гыныам, оттон сирин-уотун Финляндияҕа биэриэм диэн былааннааҕа. Финнэр бу сэриигэ Сэбиэскэй Сойууһу утары ньиэмэстэргэ кыттыспыттара.
Блокада саҕаланарыгар куорат бородууктанан ситэ хааччыллыбатах этэ. Ладожскай күөлүнэн эрэ суол баара. Бу суолу фашистар артиллериянан ытыалыыллара, сөмөлүөтүнэн буомбалыыллара. Онон аччыктааһын саҕаламмыта, дьиэлэри ититии, уунан хааччыйыы тохтообута. Олус уһун, тымныы кыһын буолбута.
Бастакы кыһыннарыгар хоргуйууттан, тоҥууттан сүүһүнэн тыһыынча киһи өлбүтэ. Блокада сылларыгар Ленинградка барыта 1- 1,5 мөлүйүөн киһи өлбүтэ диэн суруйаллар. Куоракка туох да ас , бородуукта кэлбэт буолбута. Күүстээх аччыктааһын саҕаламмыта. Күннээҕи ас бэриллэр сиригэр уһун уочарат буолбута. Нуорма килиэп кыччаатар кыччаан 125 грамҥа тиийэ түспүтэ. Төгүрүтүллүбүт куорат иһигэр уу саппааһа суох буолбута. Ууну бэрт эрэйинэн Нева өрүстэн ылаллара, ол ыраах уонна үрдүк сиргэ баара, олус кутталлаах уонна сэрэхтээх этэ. Уу ыла баран баран аара тоҥон өлөөхтүүллэрэ, буомбалааһыҥҥа түбэһэллэрэ.
Аччыктааһыны эбии олус тымныы күннэр турбуттара. Ититэр систиэмэ буомбалааһыҥҥа алдьанан дьиэлэр хам тоҥмуттара, буржуйка дэнэр оһохтору оттон сылытыналлара, оттук мас да бараммыта, дьон туох баар харыстыыр малларын-кинигэлэрин, кумааҕыларын барытын оттукка туттубуттара
Төһө да хам аччык, тоҥон илибирэһэ сырытталар оҕолор оскуолаҕа үөрэхтэрин тохтоппотохторо. Төһө да ыарахан усулуобуйаҕа олордоллор оҕолор үөрэххэ талаһыылара уҕараабатаҕа, кырачаан оҕолор собуоттарга үлэлээн сэриигэ көмөлөһөллөрө.
Таня Савичева дневнигин туһунан билбэт, кини туһунан аахпатах киһи суоҕа буолуо. Кырачаан Таня чугас дьонун барыларын сүтэрбитэ. Кини дневнигэр ол туһунан бэлиэтэнэн испитэ билигин мусуойга хараллан сытар.
Норуот күүстээх санаатынан, дьулуурунан, дойдуга тапталынан тапталлаах Ленинград куоратын өстөөхтөргө туран биэрбэтэҕэ. 1944 сыл тохсунньутугар сэбиэскэй сэриилэр Ленинградскай-Новгородскай эпэрээссийэни оҥорон, өстөөх сэриилэрин 220-280 килэмиэтир киэр илгибиттэрэ. Бу үөрүүлээх күҥҥэ тохсунньу 27 күнүгэр Ленинград куораты блокадаттан босхолообуттара, куоракка салют ыппыттара.
И.В. Сталин 1945 сыл ыам ыйын 1 күнүнээҕи бирикээһинэн, Ленинградка Сталинграды, Севастополы, Одессаны кытары тэҥҥэ дьоруой-куорат аата иҥэриллибитэ.
Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат!!! Ленинград блокадатын 900 хонуктаах ыарахан кэмнэрэ эргиллибэтии сүттүннэр, куруук эйэлээх күөх халлаан турдун!!!
Биһиги нэһилиэктэн Прокопьев Николай Федорович — 1941 сыллаахха, балаҕан ыйын 3 күнүгэр төрөөбүт Маҥааһын нэһилиэгиттэн, фашисткай Германия уодаһыннаах сэриитин утары охсуһууга Советскай Армия кэккэтигэр ыҥырыллыбыта. Бурятияҕа 4 ый байыаннай курска үөрэнэн баран, ыраах Ленинградскай фроҥҥа быраҕыллар,,сэрии ынырык хартыынатын көрбүтэ уонна сэрии уотун ортотугар бастакы сүрэхтэниитин ылбыта.
Кулун тутар 1 күнүгэр 1942 сыллаахха Ленинград тулатын өстөөхтөн көмүскэспитэ. Ол онно түөрт төгүл ынырык түгэннэри көрсүбүтэ. Ол түгэннэр, хапсыһыылар, хойукка диэри өйүттэн сүтэн биэрбэтэхтэрэ. Ленинград соҕуруу, хоту, илин өттүлэригэр немец штабтарын урусхаллааһын, үүрүү этэ. Немец сүрүн күүһүн үлтүрүтүүгэ кыттыһан иһэн, төбөтүгэр, илиитигэр ыараханнык бааһыран, урукку Молоторскай уобаласка Кунгур куоракка ыам ыйыттан, балаҕан ыйыгар дылы госпитальга эмтэнэн баран 1942 сыл кыһыныгар дойдутугар төннөн кэлбитэ. Бу ынырык сэриигэ бэрт элбэх бырааттыы – убайдыы нациялары кытта бииргэ өстөөҕү Советскай сиртэн үлтү сынньан үүрэргэ биир санааннан охсуспута. Онно Николай Федорович табаарыстара, украинец Ковонко, нуучча Синицын,татарин Горохов, бурят Сырандан Ибеев сэрии толоонугар охсуһа сылдьан геройдуу охтубуттара. Онтон Николай Федорович, төһө да инвалид дойдутугар кэлэн, араас өрүттээх үлэҕэ кыттыспыта. Оччотооҕуга сэрии иннигэр, 1935 сыллаахха Маҥаас нэһилиэгэр Харбаала холкуос тэриллэн үлэлээһинигэр активнай кыттыылааҕа этэ. Ветеринар идэтин толору баһылаан, үгүс сылларга сүөһүнү эмтээһиҥҥэ Маҥаас, Дүллүкү нэһилиэктэригэр үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Кэлин пенсияҕа да тахсан баран, совхоз араас үлэтигэр, үлэлээн ааспыта. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыбытын иһин, араас сылларга медалларынан, уонна Слава орден lll степенин кавалера диэн
знактарынан наҕараадаламмыта.
