«Айар»национальнай кыһа.

Табыллыбат /табыллыбыт/ таптал – дьоллоох олохторун соҕотохто аймаабыт биир түүн… Эбэтэр сыл – хонук устата дьапталлыбыт хом санаа, курутуйуу, өһүргэс хааһаҕын тэһэ аспыт бүргэстии, тапталтан кэлэйии…

Начало восьмидесятых. в своей квартире убита гражданка Плахова. На место присществия выезжает инспектор уголовного розыска Сергей Соколов. Впереди сыщика ждут много событий, поездка по стране, первая любовь, безвозвратная потеря…
Төлкөм миэнэ – бу барыта ытык ыйаахтаах. Айылҕаттан айдарыылаах, ураты дьоҕурдаах эмчит Антонина трофимовна Саввинова – Хотун Урууһа туһунан кэрэхсэбиллээх сэргэх, истиҥ – иһирэх махталынан суруллубут ахтыылар.
Тумаҥҥа симэлийбиттэр – ааспыт история чахчытын ойуулуур уус – уран айымньы төрдүс олугар аҕа ууһун бас – көс киһитэ Туоҕа Боотур инитэ дагдаҕар Боотур үөрэҕэр уһуйуллуута, өлөр өлүүттэн булугас өйүнэн, өбүгэ күүһүнэн, олоххо иҥэриммит сатабылынан быыһаныыта кэрэхсэбиллээхтик ойууланар. Роман төрдүс олуга.
Күнүү – автор бу кинигэтигэр оҕо саас умнуллубат өйдөбүллэрин, бастакы булт үөрүүтүн, ийэ оҕо тапталын, эр киһи дьахтар сыһыаннарын, сиэр – майгы олох туһунан кэпсээннэрэ киирдилэр.
Произведения автора основаны на реальных событиях, происходивших в 80 — 90 — е годы. читатель найдет здесь остросюжетные детективы о захватывающих приключениях якутского летчика — контрактника в Африке, о лищениях алмазов в Западной Якутии.

Остуоруйа холбуката – аптаах холбукаҕа кистэммит «кылаат»: үтүө майгыта – сигилитэ уһуйар остуоруйалардаах тэттик түөрт кинигэ, дьэрэкээн ойуулаах хомулук – оҕоҕо бастыҥ бэлэх.

Хаалларыма, ийэкээ – Башкир суруйааччыта, Айгиз Баймухаметов бүтүн Арассыыйаҕа киэҥник биллибит автобиографическай сэһэнигэр иитэр дьиэҕэ түбэспит тулаайпх оҕолор ыар дьылҕалара ойууланар.

Уһуйаан оҕотун энциклопедията – Бил – көр. Аан дойду харамайдара. Төрөппүт оҕотугар ааҕарыгар.

Оҕолорго анатомия – төрөппүт оҕотун кытары дьарыктанарыгар дьоһуннаах кинигэ.
Былыыр – былыр – «Былыыр — былыр» диэни иһиттибит да5аны о5олуун – улаханныын остуоруйа эйгэтигэр ыалдьыттыыбыт. Арай эн остуоруйа дьоруойа эбитиҥ буоллар ким буолуоҥ этэй? Хайдах көрүҥнээх, майгылаах буолуоххун сөбүй? Үйэлэри уҥуордаан кэлбит, оҕо дьону улаатыннарбыт остуоруйаларбыт саҥалыы тыыннанан, айылҕаттан талааннаах худуоһунньук ойууларынан ситэн – хотон, арт – остуоруйалардаах хомуурунньук буолла.

Куобахчаан кэпсээнэ – сахабыт сиригэр сайыҥҥы куйаас күннэргэ ойуур баһаара турбата буоллар айылҕабыт барахсан өссө тупсуо этэ. Биир кураан сайын суостаах уоттан быыһаммыт куобахчаан барахсаны өйдүүргүт буолуо. Күөх тыатыгар көҥүл тыына сылдьарын көрбүт киһии! Элбэҕи да кэпсиэ этэ. Бу кинигэҕэ кырачаан куобахчаан тугу кэпсээбитин ааҕыахха.

Таайыллыбат дьикти күүс – кинигэҕэ айылҕаттан айдаран өтө көрүүлээх, чараас эйгэни кытта ситимнээх, сахалыы эмтээн дьон туһугар үтүөнү оҥорор туспа айылгылаах дьон олорон ааспыттарын, билигин да биһиги ортобутугар баалларын туһунан үһүйээн эбэтэр дьиҥ сирэйинэн кэпсиир чахчылар киирдилэр.
Харамайдар кэпсииллэр – Тоотук эһиэхэ анаан ойуур – сыһыы, күөл – үрэх олохтоохторун кытта кэпсэтэ, камераҕа уһула барарга турунна. Харамайдар тугу кэпсииллэр эбитий? Хоһоонунан сонуннары кэрэхсии ааҕыҥ эбэтэр QR куодунан сирдэтэн. Тоотуктуун тэҥҥэ сылдьыһыҥ.
Ытык иэс – бу кинигэҕэ ааптар уол оҕо олоххо араас моһоллору көрсөн, эриллэн – мускуллан, буһан – хатан дьиҥнээх эр бэрдэ, уола хаан буолан уһаарыллан тахсарын итэҕэтиилээхтик көрдөрөр. Сытыы сюжеттаах, тыҥааһыннаах айымньылар ааҕааччы интэриэһин тардыахтара.
Алыһардаах Аана – бу кинигэҕэ уһулуччу дьоҕурдаах, норуотун туһугар олоҕун бүтүннүү анаабыт улуу удаҕан, эмчит Анна Дмитриевна Иванова – Павлова – Алыһардаах Аана туһунан архыып матырыйаалларыгар, сирэй көрсүбүт, анаан кэпсэппит, эмтэнэн үтүөрбүт дьон ахтыыларыгар олоҕуран суруллубут. Айылҕаттан айдарыылаах улуу эдьиийбит төрөөбүтэ 175 сылын көрсө кинитүҥ былыргылыы эмтиир ньымаларын, сүппүт дьону булар дьоҕурун, инники олоҕу өтө көрөр ийэ айылгытын туһунан кэрэхсэбиллээхтик кэпсэнэр.
Күтүөккэ хомолто – олох киэҥ аартыгар саҥардыы үктэммит эдэр киһи тус дьылҕатын эрдэттэн өҥөйөн көрбөт. Иннигэр туох күүтэрин хантан билээхтиэй? Ол иһин киһи дьылҕата уонна олоҕо куруук сүрүн болҕомтону эрэйэр… Киһи тыыннааҕын тухары эрэлин сүтэрбэтэ тиһэҕэр булгуччу сырдык тардыылаах, дьол кыымын ыспахтыыр күүстээх буоларын ааҕааччы бу кинигэттэн итэҕэйиэ.
Сахалар төрүттэрэ – соҕуруу Аасыйаҕа сахалар төрүттэрин былыргы олохторо уус – уран айымньыга кэлимник сырдатылла илик. Айымньыга Энисиэй баһынан олохтоох ала аттаах бомалартан сыдьааннаах сахалар былыргы төрүттэрэ баайаҕалар, үгүс көс биистэрин кытта алтыһан, байкал Ольхон арыытыгар, Монгуоллар истиэптэригэр, Ангараҕа олохсуйан Өлүөнэ Үс Төбүлэҕэр кэлэн төрүт сирдэрин – уоттарын баһылаабыттара сэһэргэнэр.
Тумаҥҥа симэлийбиттэр – ааспыт история чахчытын ойуулуур уус – уран айымньы төрдүс олугар аҕа ууһун бас – көс киһитэ Туоҕа Боотур Орто Бүлүү сиригэр олохсуйуута, мүччүргэннээх айана, сырыыта, олохтоох омуктары кытта сыһыана, мөккүөрэ, оччотооҕу кэм олоҕо – дьаһаҕа сиэрэ – майгыта, ааҕааччыны умсугутан, тумаҥҥа симэлийбиттэр кэс тылларын тиэрдиэҕэ. Роман үһүс олуга.

Исидор Никифирович  Барахов – (1898 – 1938) был одним из тех, кто устанавливал в Якутии Советскую власть, а потом обеспечил ей невиданные прежде темпы экономического и социального развития. Книга якутского писателя Алексея Амбросьева – Сиэн Мунду является первой подробной биографией Исидора Барахова, раскрывающей его достижения в государственном строительстве Якутии, ее науке и культуре.

Чыычаахтарбар – хомуурунньукка саха норуодунай суруйааччыта Семен Руфов араас кэмҥэ суруйбут хоһоонноро, тылбаастара киирдилэр. Оскуолаҕа киириэн иннинээҕи, кыра уонна орто саастаах оскуола оҕолоругар ананар.

Илэ барбыттар – хараҥа хостон ыҥырар сибиэн сипсиэрэ, амырыын сыттаах күлүк киһи, өлүү аргыстаах хара бэкир…. Кинигэҕэ киирбит түбэлтэлэр – илэ барбыттары көрбүт дьон кэпсээннэрэ – киһи куйахатын күүрдэллэр, этин – сааһын арыйаллар.

Дьиҥ олохтон дьиктилээх кэпсээннэр – тэттик кэпсээннэргэ ааптар дьиҥ олоххо буолбут араас ардыгар көрдөөх, ардыгар киһини сөхтөрөр устуоруйалары уус – ураннык, итэҕэтиилээхтик ойуулуур. Киһи кэм – кэрдии устун сатаан айанныыр, ааспыкка эбэтэр кэлэргэ биирдии баар буола түһэр кыахтаах дуо? Мантан да атын интэриэһинэй ыйытыыларга ааҕааччы бу кинигэттэн хоруйдары булуон сөп.
Баронесса и мертвец – заплутавший во время зимней вьюги фермер находит в лесу нечто, похожее на труп человека и сообщает об этом в милицию. Оперативный работник уголовного розыска Алексей Артемов выезжает на место происшествия, но не обнаруживает ни труппа, ни следов, указывающих о совершенном преступлении.